May malaking papel sa buhay ng bawat Pilipino ang pagbabasa ng tabloid bilang isang uri ng hindi pormal na balita, hindi kagaya ng mga nilalaman at babasahing matatagpuan sa broadsheet.
Dahil dito, hindi mapipigilang makasalamuha ng isang mambabasa ang sandamakmak at iba’t ibang uri ng mga salitang balbal para maglarawan ng bawat pangyayari sa isang tabloid.
Ngunit sa paglipas ng panahon at tuloy-tuloy na pag-usbong ng mundo ng teknolohiya, kasabay rin ng ebolusyong ito ang hindi mapipigilang pagsulpot ng mga makabagong salita at terminong ginagamit ng karamihan ng bawat Pinoy sa pang-araw-araw nilang pamumuhay.
Ayon pa nga sa linggwistikong si Henry Gleason, “Ang wika ay dinamiko na patuloy na nagbabago sa paglipas ng panahon. Nakasalalay ang pagbabago ng wika sa taong gumagamit at kulturang nabuo sa lipunan. Lumalago ang bokabularyo ng wika kapag may nadaragdag sa mga bagong salita na dulot ng pagkamalikhain ng tao at pagsabay nito sa modernong panahon…”
Mga ulo ng Balita na gumulantang sa buong bansa sa loob ng 13 taon
Dahil dinamiko ang wika, ‘ika nga, at dahil sa salita ang pangunahing instrumento ng mga pahayagan, partikular ng tabloid, hindi maikakailang marami na ring termino ditong lagi’t laging ginagamit noon ng mga mamamahayag ang bibihira nang matagpuan o mabasa ngayon.
Sa pagdiriwang ng ika-126 anibersaryo ng pagkakatatag ng Manila Bulletin Publishing Corporation, kasama ang Balita, mahalagang balikan ang mga terminong madalas na ginagamit ng mga nauna nang mamamahayag at siyasatin ito upang mabuhay muli at hindi maglaho ang wika sa kanilang panahon.
Narito ang ilang mga termino sa tabloid nakatala sa kasaysayan ng Balita mula noong 2005 hanggang sa lumipas na mga dekada na malimit nang makasalamuha ng mga mambabasa ngayon sa Tabloid:
1. Inambus
Mula sa salitang Ingles na “ambush” na ang kahulugan sa Filipino ay tinambangan. Bagama’t may nakikita pa ring salitang “ambush” o “inambush” sa mga balita sa Tabloid, bibihira na lang ang gumagamit ng salitang “inambus” para maglarawan ng isang engkwentro sa pagitan ng dalawang grupo o mga indibidwal.
Halimbawa - Pasay RTC Judge, inambus sa Cavite (mula sa Balita ni Lyka Manalo noong Enero 2005)
2. Tuyot
Ito ay isang salitang pang-uri na nangangahulugan ng labis na pagkatuyô o hindi pag-ani kung ilalapit sa usapin ng pagsasaka.
Sa termino ng tabloid, madalas na ginagamit ang salitang tuyot upang maglarawan ng kakulangan sa pagiging buo o sapat.
Halimbawa - MMDA, tuyot ang Bagong Taon (mula sa Balita ni Nannet Valle noong Enero 2006)
3. Hinanting
Mula sa salitang Ingels na “hunting” na ang kahulugan sa Filipino ay “pangangaso” o panghuhuli ng mga hayop sa gubat. Madalas gamitin ang salitang “hanting” noon sa mga kaso ng balitang may huhulihin ang mga awtoridad, partikular sa usapin ng krimen.
Halimbawa - 17-anyos na pumatay sa GRO, hinahanting (mula sa Balita ni Jun Aguirre noong Enero 2006)
4. Ikinaila
Ito ay isang uri ng salitang pangngalan na ang ibig sabihin ay paglilihim, paglilingid, pagtatatwa, o pagtanggi. Ang salitang ugat nito ay “kaila” na kadalasang ginagamit sa mga usapin o konteksto ng pagtanggi sa pangyayari.
Halimbawa - Arson, ikinaila ng Army sa Aurora (mula sa artikulo ni Jun Aguirre noong Enero 9, 2006)
5. Kelot
Sa tabloid noon, madalas ginagamit ang hindi pormal na salitang kelot upang ipalit sa mga terminong “lalaki.”
Halimbawa - 4 kelot, huli sa illegal logging (mula sa isang artikulo ng Balita noong Enero 2006).
6. Todas
Madalas itong lumalabas sa tabloid ang slang na salitang ito na todas upang maglarawan ng mga konteksto ng marahas, may namatay, o nawasak.
Halimbawa - 2 traders, todas sa hired killers (mula sa Balita ni Lyka Manalo noong Enero 2006).
7. Bagets
Ito ay isang salitang balbal o kolokyal para sa kabataan o teenager at maaaring tumungkol sa mga taong “inexperienced” o baguhan dahil ang salitang ugat nito ay “bagito.”
Sa tabloid, madalas na ginagamit ang terminong bagets upang tumukoy o maglarawan sa isa isang taong nasa murang edad.
Halimbawa - Bagets, grabe sa saksak (mula sa Balita ni Clemen Bautista noong Enero 2006).
8. Tepok
Ang tepok ay isang impormal na salitang nangangahulugang patay o napatay na ginagamit sa tabloid upang tumukoy ng mga pangyayaring may nasawi.
Bagama’t pamilyar pa ang salitang ito, kagaya ng “todas,” sa karamihan sa kasalukuyan, bibihira na sa mga tabloid ang gumagamit nito. Madalas na mas gamitin ang mga terminong “napatay” o “nasawi.”
Halimbawa - Tsuper, natepok sa suntok (mula sa Balita ni Leandro Alborote noong Enero 2006).
9. Kinatay
Ang salitang kinatay ay porma ng pandiwang “katayin,” na nangangahulugang patayin at hiwain o isaksak sa maraming hiwa, karaniwan sa hayop o karne. Ang ideya ng salitang ito ay parang pagbabantas o paghiwa-hiwa. Ito ay literal na “butchered/slaughtered.”
Sa tabloid, ginagamit ang kinatay bilang termino para sa brutal na pagpatay na ng tao. Hindi literal na tungkol sa karne, kundi isang matinding paglalarawan ng marahas na krimen o karaniwang mas kagila-gilalas pa kaysa sa simpleng pinatay.
Halimbawa - 3 mag-ina, kinatay (mula sa Balita ni Jay-R Valdecantos noong Enero 2006).
10. Utas
Kagaya ng mga terminong “todas,” at “tepok,” ang salitang utas ay nangangahulugan din sa pangyayaring may namatay o nasawi. Madalas ding ginagamit ang nasabing salita upang maging pampasensasyon sa pangyayaring karumal-dumal at para na rin maging pampaikling salita sa mga headline ng balita o tabloid.
Halimbawa - 16 bata, utas sa Sto. Niño Feast (mula sa Balita ni Debra Bellosillo noong Enero 2006)
11. Lagapak
Ayon sa diksyunaryo, ang lagapak ay pumapatungkol sa malakas na tunog ng pagbagsak o paglapag ng isang bagay. Sa tabloid naman, madalas itong gamitin noon upang maging pampasensasyon sa labis na pagkabigo ng isang indibidwal o kupunan, partikular sa mga isyung tungkol sa sports.
Halimbawa - Super-Federer, lagapak sa lupa (mula sa Balita ni Monaco Monte Carlo noong Abril 2005).
12. Inonse
Ito ay isang hindi pormal na salitang madalas na ginagamit noon sa tabloid upang tukuyin ang mga pangyayari ng pananamantala o panloloko sa mga usaping partikular sa pera, tiwala, o relasyon.
Sa kabila nito, may ilang pagkakataon din na ginagamit ang salitang “inonse” noon sa sports upang maglarawan ng mga pangyayaring dinomina ng isang manlalaro ang kalaban nito.
Halimbawa - Sixers, inonse ni Carter (mula sa Balita noong Abril 2005).
13. Pukpukan
Mula sa salitang ugat na “pukpok” na tumutukoy sa paulit-ulit na pagtama, pagbagsak, o pagtapik. kadalasan ginagamit ito noon sa tabloid upang maging "sensationalized" ang mga terminong naglalarawan ng marahas na pakikipagtunggali, partikular sa mga balitang tungkol sa krimen, engkwentro, o sa sports.
Halimbawa - Nets, Cavs pukpukan sa playoffs (mula sa Balita noong Abril 2005).
14. Nangarag
Ito ay isang salitang maaaring pumatungkol sa salitang Ingles na “cramming” o panghahapit sa Filipino upang maglarawan ng pagkakaroon ng pressure sa dami ng gawain sa loob na maikli na lamang na panahon.
Sa tabloid, kadalasan itong ginagamit bilang pampasensasyon tungkol sa mga taong maraming ginagawa sa trabaho o sa personal na buhay.
Halimbawa - Kuya Boy, never nangarag sa dami ng show (mula sa Balita noong Abril 2005).
15. Tustado
Ito ay isang salitang balbal na nagmula sa salita “tusta” na nangangahulugang sunog, partikular sa mga usapin ng may niluluto. Madalas din itong ginagamit sa tabloid noon upang maging sensational sa mga pangyayaring naglalarawan ng pinsala o aksidente.
Minsa’y para tukuyin ang mga indibidwal na nasunog sa isang insidente.
Habang maaari din itong gamitin sa sports upang maglarawan ng labis na pagkatalong sinapit ng isang manlalaro o kupunan.
Halimbawa - Mavs tustado sa Rockets (mula sa Balita noong Abril 2005).
16. Labtim
Mula sa salitang Ingles na “love team” na karaniwang ginagamit sa showbiz o fan communities para tukuyin ang magkasamang celebrity o fictional pair na pinapaboran ng fans bilang romantic pair.
Bagama’t buhay na buhay pa rin sa kasalukuyan ang terminong “love team,” bibihira o malimit na lang ang gumagamit ng “labtim” ngayon upang maglarawan sa mga mag-partner o magkasintahan sa showbiz.
Halimbawa - Labtim nina Joross at Roxanne, mala Kulit at Maricel (mula sa Balita noong Abril 2005.)
17. Syuting
Salitang balbal mula sa Ingles na “shooting” na terminong para sa mga artistang nagtatrabaho at gumagawa ng kanilang mga pelikula o teleserye.
Halimbawa - Enjoy sa syuting ng Regal pic si Kimpoy (mula sa Balita noong Abril 2005).
18. Sentensiyado
Mula ito sa salitang “sentensiya” o “sentence” sa Ingles na nangangahulugang “hatol” o nahatulan ng Korte. Madalas itong nagagamit sa tabloid noon sa mga kaso ng indibidwal na napatunayang nagkasala sa isang krimen ngunit mas madalas nang ginagamit sa panahon ngayon ang salitang “kalaboso.”
Halimbawa - PDA singers, sentensiyado (mula sa Balita noong Abril 2005).
19. Ginimbal
Mula ito sa salitang balbal na “gimbal” at nangangahulugang ng labis na pagkabigla o ginulat. Madalas itong ginagamit noon sa tabloid, partikular sa sports, upang maging sensational term para sa mga pangyayaring tinalo nang malala o tinumba sa pamamagitan ng malakas na pwersa.
Halimbawa - Suns, ginimbal ng Spurs (mula sa Balita June Peña noong Mayo 2006).
20. Sinilo
Isang salitang balbal mula na ang salitang ugat ay “silo” na ginagamit noon sa tabloid, partikular sa sports, bilang terminong pang-sensational sa pangyayaring natalo ng isang manlalaro o kupunan ang kalaban nito.
Halimbawa - Raptor, sinilo ng Nets: Jason Kidd, nagposte ng triple-double sa serye (mula sa Balita noong Mayo 2006).
21. Inismol
Mula sa salitang Ingles na “small” na ang kahulugan sa Filipino ay maliit. Kadalasan ginagamit noon sa tabloid ang salitang “inismol” upang maglarawan ng isang taong minaliit sa isang partikular na konteksto o paksa.
22. Kumaripas
Tumutungkol naman ito sa pagtakbo ng sobrang bilis na kalimitan ay dahil sa takot o pagnanais na makalayo agad sa isang lugar. Habang sa tabloid, ginagamit ito noon bilang sensational term ng mahusay na pagtatanghal sa entablado ng isang kilalang indibidwal o normal na contestant.
Halimbawa - Espiritu, kumaripas sa Stage 3 (mula sa Balita ni Girlie Turno noong 2007).
23. Diskuwento
Ito ay hiram sa salitang Kastila na “descuento,” na nangangahulugang “bawas” o “deduction” sa Ingles partikular sa mga usapin ng salaping binabayaran ng isang indibidwal.
Halimbawa - Dagdag na diskuwento sa matatanda, igigiit pa (mula sa Balita ni Mar Rod Rodriguez noong Mayo 2007).
24. Smash Hit
Salitang Ingles na kadalasang ginagamit noon sa tabloid upang maging sensational ang paglalarawan ng lubos na pagiging benta sa takilya ng mga nagtagumpay na produkto, concert, pelikula, palabas, o kanta.
Halimbawa - Concert nina Piolo at Pokwang, smash hit (mula sa Balita ni Cristy Fermin noong Mayo 2007).
25. Inisnab
Mula sa salitang Ingles na “snob” na tumutukoy sa hindi pagpansin ng isang indibidwal sa isa pa. Kadalasang ginagamit ang “inisnab” bilang sensational term sa tabloid sa mga usapin ng negatibong katangian ng isang tao, lalo na sa mga artistang nasa industriya ng showbiz o social news.
Halimbawa - Sandali lang:Iniisnab (mula sa sanaysay ni Vivi Patron sa Balita noong Enero 2013).
26. Bantog
Ang salitang “bantog” ay ginagamit upang ilarawan ang isang taong “kilala” sa isang espesipikong industriya o larangan.Sa tabloid, madalas itong gamitin bilang isang paglalarawan sa mga taong “well-known” o kaya naman ay “famous.”
Halimbawa: "Sa paglipas ng panahon, ang bantog na kwento ukol sa nakatago, at ubod ng yamang lungsod ng Biringan…(mula sa artikulong “Hiwaga, kababalaghan at katotohanan sa nakatagong Biringan City ng Samar” noong Oktubre 2022).
27. Haws
Ang salitang “haws” ay tumutukoy sa literal na tahanan o bahay ng isang indibidwal.
Halimbawa: ‘Hindi ko ugali ang magpunta sa haws ng lalaki’—Iza (mula sa Balita ni Archie De Calma noong Abril 2005)
28. Bansot
Ang “bansot” ay isang salitang madalas gamitin sa mga pahayagang Tagalog. Madalas itong ipinanghahalili sa mga salitang maliit, mababa, o kakaunti.
Halimbawa: Bansot na hybrid rice (mula sa kolum ni Celo Lagmay noong Pebrero 2009).
29. Nagkamada
Ang salitang “nagkamada” ay nangangahulugang nakapagtala o nakapagdala.
Halimbawa: Nagkamada si Shaquille O’Neal ng 17 puntos…(mula sa Balitang “Miami nagwagi vs Nets; Spurs nabigo sa Nuggets” noong Abril 2005).
30. Naibuslo
Ang salitang “naibuslo” ay madalas na gamitin sa mga artikulo sa tabloid, partikular na sa isports.
Ito ay nangangahulugang maipasok ang bola sa ring.
Halimbawa: Naibuslo ni Camby ang kaniyang isa sa dalawang free-throw (mula sa Balitang “Miami nagwagi vs Nets; Spurs nabigo sa Nuggets” noong Abril 2005).
31. Pinapak
Ang salitang “pinapak” ay ginagamit upang ilarawan ang akto ng pagkain gamit ang mga kamay.
Sa tabloid, maaaring gamitin ang salitang ito upang ilarawan ang akto ng panghahalay o pangmomolestiya.
Halimbawa - 3 bebot, pinapak ng amo (mula sa Balita ni Clemen Bautista noong Abril 2005).
32. Mantakin
Ang salitang “mantakin” ay nangangahulugang “isipin” o “unawain.”
Sa tabloid, madalas gamitin ang terminong ito lalong-lalo na sa mga editoryal at opinyong mga artikulo.
Halimbawa: Mantakin mong ang doktor nagiging nars, ang titser nagiging maid…(mula sa sanaysay ni Rodolfo Salandanan na “Krisis sa Edukasyon” noong Abril 2005).
33. Hiringgilya
Ang “hiringgilya” ay ang salin sa wikang Filipino ng salitang “syringe,” na madalas makita sa mga artikulong may kinalaman sa medikal at kalusugan.Halimbawa - Ayon sa estadistika, ang paggamit ng hiringgilya sa pagdodroga na minsan ay sinusundan ng pagtatalik, ang nananatiling pangunahing sanhi ng impeksyon (mula sa Balitang “10,000 kaso ng HIV/AIDS naitala sa Iran” noong Abril 2005).
34. Torneo
Ang salitang “torneo” ay madalas gamitin sa tabloid, lalo na sa mga balitang isports.
Ang salitang ito ay salin ng salitang “tournament.”
Halimbawa: Sa ikalawang torneong sinalihan niya sa loob ng mahigit anim na buwan…(mula sa Balitang “Henin-Hardene vs Dementieva sa FC Finals” noong Abril 2005).
35. Duwelo
Sa mga tabloid, ang salitang “duwelo” ay madalas na lumalabas sa mga isyung pang-krimen.
Madalas itong ipinampapalit sa mga salitang nagtalo, naglaban, o nagsagupaan.
Halimbawa: Nag-agawan sa puwet ng manok; 2 mister, nagduwelo (mula sa Balita ni Orly Barcala noong Marso 2008).
36. Byuti
Ang kahulugan ng salitang “byuti” ay ganda o kagandahan.Madalas itong gamitin sa tabloid para ilarawan ang wangis ng isang indibidwal, partikular na ang mga tao sa showbiz.
Halimbawa: Siyempre, misty-eyed ang byuti niya (mula sa Balitang “May b-day gift si Mother Ricky kay Darna” noong Abril 2005).
37. Kyusi
Ang kahulugan ng salitang “Kyusi” ay “Quezon City.” Hango ito sa pinaiksing termino ng siyudad na “QC.”
Sa tabloid, ginagamit ito bilang isang balbal o kolokyal na salita, upang mas madaling maunawaan ng mga mambabasa na ang nasabing siyudad ang pinagtutungkulan ng balita.
Halimbawa: Noong March 14 ay nagdaos din ng kaarawan ang Vice Mayor ng Kyusi na si Herbert “Bistek” Bautista (mula sa Balitang “Idol ni Vice si Bistek” noong Abril 2005).
38. Retarded
Ang salitang “retarded” ay iniuugnay sa mga taong may espesyal na kondisyon, o kaya naman ay sa mga taong may sakit sa pag-iisip.
Halimbawa: Dalagitang retarded, halinhinang ginahasa (mula sa Balita ni Orly Barcala noong Marso 2008).
39. Okey/OK
Ang salitang “Okey/OK” ay nangangahulugang aprubado o “agree.”
Sa tabloid, ginagamit ang terminong ito bilang ilarawan ang pagsang-ayon sa isang bagay o sitwasyon.
Halimbawa: Boykot sa oil firms OK sa kongresista (mula sa Balita ni Bert De Guzman noong Abril 2005).
40. Pinukol
Ang terminong “pinukol” ay nangangahulugang pagbato o paghagis. Sa tabloid, madalas itong gamitin sa mga balita at isports.
Halimbawa - Sa Indianapolis, Indiana, pinukol ni Allen Iverson ang 16 ng kaniyang 43 puntos sa fourth quarter…(mula sa Balitang isports noong Abril 2005).
41. Selyo
Ang salitang “selyo” ay tumutukoy sa idinidikit sa sobre ng sulat at tanda ng kabayaran. Sa kolokyal na kahulugan, nangangahulugan itong pagsasara.Sa mga tabloid, madalas itong mabasa sa mga balitang pampalakasan at isports.
Halimbawa - Sa Charlotte, N.C., kinamada ni Stephon Marbury ang 8 ng kaniyang game-high na 19 puntos sa fourth quarter at isinelyo ng pagpukol niya sa labas…(mula sa Balitang isports noong Abril 2005).
42. Tulog
Ang salitang “tulog” ay ginagamit madalas sa mga balitang isports.Sa tabloid, madalas itong mababasa sa mga artikulo kung saan may isang boksingero ang tumumba o na-knockout sa gitna ng sagupaan.
Halimbawa: Domingo, tulog sa WBF title fight (mula sa Balita ni Gilbert Espeña noong Oktubre 2006).
43. Masustena
Ang salitang “masustena” o “sustena” ay may literal na kahulugang ipanatili o suportahan.Sa tabloid, madalas ding gamitin ang termino nito sa pareho nitong kahulugan.
Halimbawa - Ikapitong panalo ang target ng Berrmen sa pagnanais na masustena ang pagkakaluklok sa unahan (mula sa Balitang isports noong Abril 2005).
44. Prinsesa
Ang salitang “prinsesa” ay nangangahulugang anak ng babae.Sa tabloid, madalas itong gamitin lalo na sa mga balitang showbiz, na naglalathala ng mga usapin patungkol sa mga anak na babae ng mga artista.
Halimbawa: Pacman, excited makita ang kaniyang bagong ‘prinsesa’ (mula sa Balita noong Oktubre 2006).
45. Tumipa
Ang salitang “tumipa” ay nangangahulugang pagpindot ng keyboard o makina ng instrumentong pangmusika upang makalikha ng letra, salita, o tunog. Sa ingles, “type.”Sa tabloid naman, madalas itong gamitin sa mga artikulong isports, na nangangahulugang nakapagtala.
Halimbawa: Si Simpkins ang nagpatatag sa haligi ng Aces makaraan tumipa ito ng game-high 32 na produksyon (mula sa Balitang “Barako nanlambot sa Alaska” ni Girlie Turno noong Abril 2005).
46. Inihatag
Ang salitang “hatag” o “inihatag” ay nangangahulugang pagbibigay o ibinigay.Sa tabloid, maaari itong gamitin gamit ang literal nitong kahulugan.
Halimbawa: Para magkaroon ng pasahe pabalik sa Visayas upang muling makapagturo ang may 200 gurong lumikas pa-Maynila, inihatag ng Ortigas Foundation ang dinner for a cause sa Lorenzo’s Way sa Bonifacio Global City (mula sa Balitang “Fund-raising dinner para sa gurong sinalanta ng ‘Yolanda’” noong Disyembre 2009).
47. Karta
Ang salitang “karta” ay madalas na mababasa sa mga pahayagang Tagalog, partikular na sa mga balitang pampalakasan o isports.
Ito ay salitang inihahalili sa mga terminong marka o “standing” sa ingles.
Halimbawa: Malinis na karta, isusulong ng TJ Giants (mula sa Balita ni Girlie Turno noong Nobyembre 2007).
48. Obrero
Ang salitang “obrero” ay ginagamit upang tukuyin ang mga indibidwal na manggagawa o “worker.”
Halimbawa: Obrero, napagtripang patayin (mula sa Balita ni Clemen Bautista at Danny Estacio noong Oktubre 2006).
49. Utas
Ang salitang “utas” sa mga pahayagang tabloid ay nangangahulugang patay o tepok.
Halimbawa: Balikbayan utas sa saksak (mula sa Balitang probinsya noong Abril 2005).
50. Bituin
Ang salitang “bituin” ay nangangahulugang tala. Sa ingles, ito ay salin ng salitang “star.”Sa tabloid, madalas itong mabasa sa mga balitang showbiz, kung saan iniuugnay ang salitang ito sa mga personalidad sa larangan ng pag-arte.
Halimbawa: Kasal na ang mga bituin ng TV series na One Tree Hill na sina Sophia Bush at Chad Michael Murray (mula sa Balitang “Brooke at Lucas ng One Tree Hill kasal na” noong Abril 2005.)
---
Mga May-Akda: Mc Vincent Mirabuna, Vincent Brian Gutierrez
